W 2025 roku stratę na rynku forex i CFD poniosło 72,2% aktywnych klientów firm inwestycyjnych w Polsce. Ciekawsze od tego odsetka są dwie inne liczby z raportu KNF: przeciętny klient stratny stracił 10 046 zł, a przeciętny klient zyskowny zarobił 7 190 zł. Mniej wygranych i mniejsze wygrane to przepis na ujemny wynik. Dokładnie to mierzy expectancy w tradingu, czyli średni wynik, jakiego możesz się spodziewać na jedną transakcję, jeśli będziesz powtarzać tę samą strategię.
Poniżej znajdziesz wzór, dwa przykłady liczbowe, tabelę progów rentowności oraz odpowiedź na pytanie, które pomija większość poradników: ile transakcji trzeba zebrać, żeby wynik w ogóle coś znaczył.
Czym jest expectancy w tradingu?
Expectancy (po polsku: wartość oczekiwana) to średni zysk lub średnia strata przypadająca na jedną transakcję w długiej serii. Łączy dwie liczby, które traderzy zwykle oglądają osobno: win rate, czyli odsetek transakcji zyskownych, oraz relację średniego zysku do średniej straty.
Sam win rate niczego nie rozstrzyga. Strategia, która wygrywa w 70% przypadków, może tracić pieniądze, a strategia wygrywająca w 35% przypadków może zarabiać. Rozstrzyga dopiero połączenie obu parametrów, i to po kosztach.
Wzór na expectancy: w złotych i w R
Podstawowy wzór wygląda tak:
E = (win rate × średni zysk) − (odsetek strat × średnia strata)
Można go liczyć w złotych, ale dużo praktyczniej jest liczyć go w R. R to kwota, którą ryzykujesz w danej transakcji, czyli odległość od wejścia do stop lossa pomnożona przez wielkość pozycji. Jeśli przy koncie 50 000 zł ryzykujesz 1%, to 1R = 500 zł. Transakcja zamknięta z zyskiem 1000 zł to +2R, a strata na stop lossie to −1R. Szczegółowo opisaliśmy to w artykule Ryzyko na transakcję: jak obliczyć wielkość pozycji.
Liczenie w R ma dwie zalety. Wyniki z różnych okresów i różnych wielkości konta stają się porównywalne, a expectancy w R pokazuje jakość samej strategii, niezależnie od tego, ile pieniędzy akurat stawiasz.
Przykład 1: niski win rate, dodatnie expectancy
Strategia wygrywa w 40% transakcji. Średni zysk to 2R, średnia strata 1R.
E = 0,4 × 2R − 0,6 × 1R = 0,8R − 0,6R = +0,2R na transakcję.
Przy 1R = 500 zł oznacza to średnio +100 zł na transakcję w długiej serii. To nie jest wynik pojedynczej transakcji: każda z nich kończy się albo zyskiem 2R, albo stratą 1R. Dodatnia wartość pojawia się dopiero w sumie wielu powtórzeń.
Przykład 2: wysoki win rate, ujemne expectancy
Strategia wygrywa w 70% transakcji, ale zyski są szybko realizowane (średnio 0,5R), a straty przetrzymywane poza planowany stop (średnio 1,4R).
E = 0,7 × 0,5R − 0,3 × 1,4R = 0,35R − 0,42R = −0,07R na transakcję.
Taki trader przez większość dni widzi zielone transakcje, a mimo to jego konto w dłuższym okresie maleje. To jeden z powodów, dla których odczucia z pojedynczych sesji są złym miernikiem strategii.
Ten sam wzór w danych KNF
Wzór działa także na danych z raportu KNF za 2025 rok, choć tam jednostką jest klient, a nie transakcja: 27,8% klientów zyskownych ze średnim zyskiem 7 190 zł i 72,2% stratnych ze średnią stratą 10 046 zł. Wynik: 0,278 × 7 190 − 0,722 × 10 046 ≈ −5 254 zł (obliczenia własne). KNF podaje średni wynik −5 248 zł na aktywnego klienta; różnica wynika z zaokrąglenia odsetków.
Win rate czy stosunek zysku do straty? Progi rentowności
Expectancy wynosi zero, gdy win rate jest równy 1 / (1 + b), gdzie b to stosunek średniego zysku do średniej straty. Tabela pokazuje, jaki minimalny win rate jest potrzebny przy różnych relacjach i jakie expectancy daje win rate 40% (obliczenia własne, przed kosztami).
| Średni zysk : średnia strata | Minimalny win rate (E = 0) | E przy win rate 40% |
|---|---|---|
| 1 : 1 | 50,0% | −0,20R |
| 1,5 : 1 | 40,0% | 0,00R |
| 2 : 1 | 33,3% | +0,20R |
| 3 : 1 | 25,0% | +0,60R |
Wniosek praktyczny: nie ma „dobrego” win rate w oderwaniu od relacji zysku do straty. Strategie trendowe zwykle mają niski win rate i duże zyski, strategie powrotu do średniej odwrotnie. Obie mogą mieć dodatnie expectancy albo obie mogą je stracić.
Expectancy w tradingu po kosztach
Prowizje, spread, punkty swapowe i poślizg odejmują się od każdej transakcji, także od tych przegranych. Jeśli w przykładzie 1 łączny koszt wynosi 0,05R na transakcję, expectancy spada z +0,20R do +0,15R. Przy koszcie 0,1R zostaje +0,10R, a przy 0,2R strategia przestaje zarabiać (obliczenia własne). Dlatego im krótszy horyzont i mniejszy stop loss, tym większy udział kosztów w R.
Dobrze to widać w badaniu Barbera, Lee, Liu i Odeana na danych day traderów z Tajwanu (1992–2006). Najlepsza grupa traderów z poprzedniego roku osiągała w kolejnym roku średnio 61,3 punktu bazowego dziennie przed opłatami i 37,9 pb po opłatach. Najgorsza grupa: −11,5 pb przed opłatami i −28,9 pb po nich. Według autorów mniej niż 1% populacji day traderów było w stanie przewidywalnie osiągać dodatnie nadwyżkowe stopy zwrotu po opłatach.
Ile transakcji potrzeba, żeby ocenić expectancy w tradingu?
Expectancy policzone z 20 transakcji to wynik obarczony dużą przypadkowością. Dla strategii z przykładu 1 (+0,2R) odchylenie standardowe pojedynczego wyniku wynosi ok. 1,47R. Błąd średniej maleje z pierwiastkiem z liczby transakcji, więc niepewność spada powoli.
| Liczba transakcji | 95% przedział dla E | Czy wyklucza zero? |
|---|---|---|
| 30 | od −0,33R do +0,73R | nie |
| 100 | od −0,09R do +0,49R | nie |
| 200 | od −0,004R do +0,40R | na granicy |
| 300 | od +0,03R do +0,37R | tak |
| 500 | od +0,07R do +0,33R | tak |
To uproszczony model: zakłada niezależne transakcje i niezmienne warunki rynkowe. W praktyce rynek zmienia reżimy, a rozkład wyników ma grube ogony, więc realna niepewność jest raczej większa niż mniejsza. Wniosek pozostaje ten sam: po kilkudziesięciu transakcjach można mieć wstępną hipotezę, ale nie dowód.
Expectancy a profit factor
Profit factor to suma zysków podzielona przez sumę strat. W przykładzie 1 wynosi 0,8R / 0,6R ≈ 1,33. Wartość powyżej 1 oznacza dodatnie expectancy, ale profit factor nie mówi, ile zarabiasz na jednej transakcji. Strategia z profit factorem 1,33 i 20 transakcjami rocznie da inny wynik niż ta sama strategia z 300 transakcjami. Dlatego warto patrzeć na obie miary razem z liczbą transakcji.
Jak obliczyć expectancy w tradingu krok po kroku
- Zbierz pełną historię zamkniętych transakcji jednej strategii, bez pomijania „nieudanych” wejść.
- Zapisz planowane ryzyko (1R) dla każdej transakcji w chwili wejścia, a nie po fakcie.
- Przelicz wynik netto na R: wynik po prowizjach, spreadzie i swapach podzielony przez planowane ryzyko.
- Policz średnią z wyników w R. Średnia ze wszystkich transakcji, zarówno zysków, jak i strat, to expectancy w R.
- Sprawdź liczbę transakcji i potraktuj wynik z małej próby jako hipotezę.
- Podziel wyniki według setupu, instrumentu i sesji. Ujemne expectancy jednego setupu potrafi zjadać zysk pozostałych.
- Licz expectancy kroczące, np. z ostatnich 50 lub 100 transakcji, żeby zauważyć, kiedy strategia przestaje działać.
Nie chcesz liczyć tego ręcznie w arkuszu? DecisionFlow Analytics pokazuje win rate, średnie R, profit factor i skumulowaną krzywą R. Historię transakcji możesz zaimportować z pliku CSV, a w planach Pro i Elite filtrować wyniki według instrumentu, setupu, sesji i emocji.
Najczęstsze błędy przy liczeniu expectancy w tradingu
- Liczenie przed kosztami. Przy krótkich transakcjach koszty potrafią zamienić dodatni wynik w ujemny.
- Mieszanie strategii. Średnia z trzech różnych podejść nie mówi nic o żadnym z nich.
- Przesuwanie stop lossa. Jeśli realna strata wynosi 1,4R zamiast 1R, wzór trzeba liczyć na faktycznych liczbach, a nie na planie.
- Za mała próba. 30 transakcji to za mało, by odróżnić przewagę od szczęścia.
- Ocenianie pojedynczych decyzji po wyniku. Dobra transakcja może skończyć się stratą. Więcej o tym w tekście Jak podejmować lepsze decyzje.
Najważniejsze wnioski
- Expectancy w tradingu to średni wynik na transakcję: win rate × średni zysk minus odsetek strat × średnia strata.
- Liczone w R pozwala porównywać strategie niezależnie od wielkości konta.
- Wysoki win rate nie gwarantuje zysku, a niski nie przekreśla strategii.
- Koszty transakcyjne obniżają expectancy w każdej transakcji.
- Dla strategii +0,2R potrzeba w tym modelu ok. 200–300 transakcji, by wynik dało się odróżnić od zera.
FAQ
Czy dodatnie expectancy w tradingu gwarantuje zysk?
Nie. Expectancy z historii opisuje przeszłość i jest obarczone błędem próby. Nawet przy prawdziwej przewadze możliwe są długie serie strat, dlatego ryzyko na transakcję musi pozwalać je przetrwać.
Czym różni się expectancy od wartości oczekiwanej?
To ten sam pojęciowo wskaźnik. W tradingu termin „expectancy” zwykle oznacza wartość oczekiwaną wyniku jednej transakcji, najczęściej wyrażoną w R lub w walucie konta.
Skąd wziąć dane do obliczeń?
Z rzetelnie prowadzonego dziennika: z planowanym ryzykiem, wynikiem netto i opisem setupu przy każdej transakcji. Jak go prowadzić, opisaliśmy w poradniku Jak prowadzić dziennik tradingowy.
Wzór jest prosty, trudniejsza jest dyscyplina zapisu. Dziennik Decyzji Tradera to papierowy dziennik A5, w którym każda transakcja przechodzi przez plan, decyzję i analizę: od kontekstu rynku i setupu, przez ocenę ryzyka i stosunku zysku do straty, po wnioski po zamknięciu.
Źródła
- UKNF, Wyniki klientów na rynku Forex – dane za lata 2021–2025, zł.
- B. M. Barber, Y.-T. Lee, Y.-J. Liu, T. Odean, The cross-section of speculator skill: Evidence from day trading, Journal of Financial Markets 18(1), 2014, s. 1–24.
- Przykłady, tabele i wykres: obliczenia własne DecisionFlow (dane hipotetyczne, wyłącznie ilustracyjne).
Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej ani porady w rozumieniu przepisów prawa. Handel instrumentami z dźwignią wiąże się z wysokim ryzykiem utraty kapitału. Przeszłe wyniki nie gwarantują przyszłych rezultatów.